امتیاز مثبت
۰
 
تشریح فلسفه عید سعید فطر در گفت و گو با استاد دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه
عید فطر از مهم‌ترین جشن‌ها و اعیاد مسلمانان است و یکی از دو عید بزرگ در سنت اسلامی است که درباره آن احادیث و روایات بی شماری وارد شده است.
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۸ ساعت ۲۳:۲۷
کد مطلب: 9244
 
 
به گزارش پایگاه قرآنی_ دانشگاهی ایحاء از کرمانشاه، جناب آقای عبدالحمید رحمانی از اساتید مدعو دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه در گفت و گو با خبرنگار ایحا به مناسبت فرا رسیدن عید سعید فطر به موضوع «فلسفه عید سعید فطر» پرداخت که در این بخش به گزیده ای از سخنان وی می پردازیم:
ایحا ـ  لطفا فلسفه نام گذاری عید سعید فطر را بیان بفرمایید؟
خداوند برخی از روزها را نسبت به روزهای دیگر پربرکت و نورانی ساخته است. زندگی انسان آمیخته از خوشی ها و سختی ها و موفقیت ها و ناکامی ها است که در کنار دیگر روزها اعیاد الهی مانند ستاره های زیبا می درخشند.
خداوند در روز عید، درِ رحمت خویش را بر روی تمامی بندگان می گشاید و از این رو انسان های گنهکار فرصت این را دارند تا از بخشش و رحمت الهی بهره مند شوند. گویی روح انسان دوباره جوان می گردد و رایحه خوشبوی الهی در کالبدش دمیده می شود.
انسان مؤمن در طول ماه پربرکت رمضان فرمان خداوند را اطاعت می کند و آنچه خداوند واجب کرده است مو به مو انجام می دهد، رنج گرسنگی و تشنگی و تربیت نفس و عبادت حق را تحمل می کند و لذت ترک گناه را درک می کند. هر کس که در این ماه در رسیدن به حق و کسب رضای معبود پیشی گرفته باشد، سهم بیشتری از برکات گسترده عید سعید فطر خواهد داشت.
روز اول ماه شوال را بدین سبب عید فطر خوانده‏ اند که در این روز، امر امساک و صوم از خوردن و آشامیدن برداشته شد و رخصت داده شد که مؤمنان در روز افطار کنند و روزه خود را بشکنند. فطر و فطور به معناى خوردن و آشامیدن است و گفته شده است که به معناى آغاز خوردن و آشامیدن نیز هست. به همین دلیل است که پس از اتمام روز و هنگام مغرب شرعى در روزهاى ماه رمضان، انسان افطار مى‏ کند، یعنى اجازه خوردن، پس از امساک از خوردن به او داده مى‏ شود.
عارف وارسته ملکی تبریزی درباره عید فطر آورده است: «عید فطر روزی است که خداوند آن را از میان دیگر روزها برگزیده و ویژه هدیه بخشیدن و جایزه دادن به بندگان خویش ساخته و آنان را اجازه داده است تا در این روز نزد حضرت او گِرد آیند و بر خوانِ کرم او بنشینند و ادب بندگی بجای آورند، چشم امید به درگاه او دوزند و از خطاهای خویش پوزش بطلبند، نیازهای خویش به نزد او آورند و آرزوهای خویش از او بخواهند و نیز آنان را وعده و مژده داده است که تمام نیازهایشان را برآورده سازد و بیش از آنچه چشم امید دارند به آنان عطا فرماید و از مهربانی و بنده نوازی، بخشایش و کارسازی در حق آنان روا دارد که گمان نیز نمی برند.» (میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، المراقبات فی اعمال السنه، تبریز، ۱۲۸۱ ق ص ۱۶۷، مجله پاسدار اسلام، ش ۱۰۱، ص ۱۰)
ایحا ـ فلسفه عید فطر در پایان یک ماه روزه داری و جهاد با نفس چیست؟ و برای تداوم آثار و برکات این ماه در دیگر ایام سال چه باید کرد؟
انسان روزه دار پس از یک ماه جهاد و امساک از خوردن و آشامیدن و ترک محرمات و مبادرت به انجام واجبات و مستحبات، در واقع به معصومیت دوران ولادت باز می گردد، یعنی زمانی که تکلیفی نداشته و وجودش به گناهان آلوده نشده است؛ بنابراین فطر یعنی بازگشت به فطرت اولیه و خدایی که در آن خداپرستی، معنویت، توجه به ارزش ها و دوری از گناهان و آلودگی ها موج می زند.
و حال که وارد عید اولیاء الله می شویم، با نگاهی به پشت سر و شهرالله که لحظه لحظه آن مملو از نور و خوبی ها بوده، با دستاوردها و ره آوردهایی از این سفر معنوی رو به رو خواهیم شد که حفظ آنها، برای شروع دوباره زندگی معنوی، بسیار ارزشمند است و فراموشی آنها بستر سقوط را برایمان به ارمغان می آورد، دستاوردهایی چون: یاد و ذکر خدا، قرائت روزانه قرآن، نماز اول وقت، روزه داری، یاد فقرا، یاد مرگ، دوری از گناه و آلودگی های روحی و روانی، توسل به اهل بیت(ع)، دوری از پرخوری، حفظ حرمت ها، هم نشینی با خوبان، دوری از شب نشینی های بیهوده و مملو از لهو و لعب، دوری از غیبت، دوری از دروغ گویی، انتظار اوقات نماز، همگامی با شادی و غم اهل بیت(ع)، سلامتی جسمانی، روحی، روانی.
خداوند در قرآن می فرماید: «اذکرونی اذکرکم» یعنی مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم! اگر در دیگر ایام سال نیز همچون ماه مبارک رمضان خود را به خدا نزدیک کرده و با انجام واجبات و مستحبات خدا را یاد کنیم قطعاً او نیز ما را یاد کرده و برکات رمضانی استمرار می یابد؛ به عنوان مثال: «کسی که به حج مشرف می شود پس از بازگشت تا چند روز حال و هوای سرزمین وحی را دارد و رفتار و گفتارش این را نشان می دهد اما با گذشت تدریجی زمان، با خوردن برخی غذاها، برخی معاشرت ها و... این نورانیت و صفت حاجی بودن خود را از دست می دهد.»
البته باید توجه داشت که به طور کلی امور عبادی این گونه هستند و در گذر زمان و متأثر از اعمال ما زنگار می گیرند و جلای خود را از دست می دهند، اما انسان برای باقی ماندن بر این لذات معنوی باید آفات اعمال خود را بشناسد و با پرهیز از آنها زمینه تداوم حالات معنوی را در همه ایام برای خود فراهم کند.
ایحا ـ آیا عید سعید فطر از منظر دین مبین اسلام دارای آداب خاصی است؟
عید فطر از مهم‌ترین جشن‌ها و اعیاد مسلمانان است و یکی از دو عید بزرگ در سنت اسلامی است که درباره آن احادیث و روایات بی شماری وارد شده است. این روز، روز جشن همه مسلمانان، به ویژه روزه دارانی است که به خوبی به وظیفه الهی و بندگی خود عمل کرده و باید منتظر دریافت پاداش باشند. صحنه نماز عید فطر و حضور در مساجد، یادآور صحنه قیامت و حضور در پیشگاه عدل الهی و دریافت پاداش بهشت است.
از این رو مسلمانان جهت حضور در درگاه احدیت باید با لباس، بدن و روحی پاک و آراسته به ملاقات خداوند و دیدار یکدیگر بروند. در این روز لازم است در صورت امکان از لباس های نو و تازه و یا از لباس های تمیز و مرتب استفاده کرد؛ تا بندگان از ملاقات با یکدیگر لذت برده و اسباب رضایت الهی هم فراهم شود. از هر وسیله ای که باعث تنفر و جدایی می شود باید پرهیز کرد.
یکی از برنامه های مهم در ایام عید فطر صله ارحام است، دین مبین اسلام سفارش زیادی بر صله رحم و ارتباط با خویشان دارد و شدیدا با قطع رابطه با اقوام مخالفت کرده است.
خداوند برای کسانی که صله رحم می کنند پاداش فراوانی قرار داده است:
«قَالَ مُوسَی إِلَهِی فَمَا جَزَاءُ مَنْ وَصَلَ رَحِمَهُ قَالَ یَا مُوسَی أُنْسِی لَهُ أَجَلَهُ وَ أُهَوِّنُ عَلَیْهِ سَکَرَاتِ الْمَوْتِ وَ یُنَادِیهِ خَزَنَةُ الْجَنَّةِ هَلُمَّ إِلَیْنَا فَادْخُلْ مِنْ أَیِّ أَبْوَابِهَا شِئْت‏؛ حضرت موسی در مناجاتش پرسید: معبودا پاداش کسی که صله رحم کند چیست؟ خداوند متعال فرمود: عمرش را دراز کنم و سکرات موت را بر او آسان کنم و خازنان بهشت، او را فریاد کنند: بشتاب نزد ما و از هر در، که خواهی وارد شو».
عید فطر دارای اعمال و عباداتی است که در روایات معصومین(ع) به آنها پرداخته شده و ادعیه خاصی نیز آمده است.
از سخنان معصومین(ع) چنین استفاده می شود که روز عید فطر، روز گرفتن پاداش است و از این رو در این روز مستحب است که انسان بسیار دعا کند و به یاد خدا باشد و روز خود را به بطالت و تنبلی نگذراند و خیر دنیا و آخرت را بطلبد.
و در قنوت نماز عید می خوانیم: «… اسئلک بحق هذا الیوم الذی جعلته للمسلمین عیدا و لمحمد صلی الله علیه و آله ذخرا و شرفا و کرامة و مزیدا ان تصلی علی محمد و آل محمد و ان تدخلنی فی کل خیر ادخلت فیه محمدا و آل محمد و ان تخرجنی من کل سوء اخرجت منه محمدا و آل محمد، صلواتک علیه و علیهم اللهم انی اسالک خیر ما سئلک عبادک الصالحون و اعوذ بک مما استعاذ منه عبادک المخلصون »
بارالها! به حق این روزی که آن را برای مسلمانان عید و برای محمد(ص) ذخیره و شرافت و کرامت و فضیلت قرار دادی از تو می خواهم که بر محمد و آل محمد درود بفرستی و مرا در هر خیری وارد کنی که محمد و آل محمد را در آن وارد کردی و از هر سوء و بدی خارج سازی که محمد و آل محمد را خارج ساختی، درود و صلوات تو بر او و آنها، خداوندا، از تو می طلبم آنچه بندگان شایسته ات از تو خواستند و به تو پناه می برم از آنچه بندگان خالصت به تو پناه بردند.
در صحیفه سجادیه نیز دعایی از امام سجاد(ع) به مناسبت وداع ماه مبارک رمضان و استقبال عید سعید فطر وارد شده است: «اللهم صل علی محمد و آله و اجبر مصیبتنا بشهرنا و بارک لنا فی یوم عیدنا و فطرنا و اجعله من خیر یوم مر علینا، اجلبه لعفو و امحاه لذنب و اغفرلنا ما خفی من ذنوبنا و ما علن … اللهم انا نتوب الیک فی یوم فطرنا الذی جعلته للمؤمنین عیدا و سرورا و لاهل ملتک مجمعا و محتشدا، من کل ذنب اذنبناه او سوء اسلفناه او خاطر شرا اضمرناه توبة من لا ینطوی علی رجوع الی.»
پروردگارا ! بر محمد و آل محمد درود فرست و مصیبت ما را در این ماه جبران کن و روز فطر را بر ما عیدی مبارک و خجسته بگردان و آن را از بهترین روزهایی قرار ده که بر ما گذشته است که در این روز بیشتر ما را مورد عفو قرار دهی و گناهانمان را بشوئی و خداوندا بر ما ببخشایی آنچه در پنهان و آشکارا گناه گردانیم …
خداوندا! در این روز عید فطرمان که برای مؤمنان روز عید و خوشحالی و برای مسلمانان روز اجتماع و گردهمائی قرار دادی از هر گناهی که مرتکب شده ایم و هر کار بدی که کرده ایم و هر نیت ناشایسته ای که در ضمیرمان نقش بسته است به سوی تو باز می گردیم و توبه می کنیم، توبه ای که در آن بازگشت به گناه هرگز نباشد و بازگشتی که در آن هرگز روی آوردن به معصیت نباشد. بارالها! این عید را بر تمام مؤمنان مبارک گردان و در این روز، ما را توفیق بازگشت به سویت و توبه از گناهان عطا فرما.» (نک: ماهنامه پاسدار اسلام، شماره ۱۰۱، اردیبهشت ماه ۱۳۶۹ ص ۱۰ – ۱۱، ۵۰؛ رمضان، تجلی معبود (ره توشه راهیان نور) صفحه ۲۴۸.)
ایحا ـ مراسمات روز عید سعید فطر در ایران چگونه برگزار می شود؟
عید سعید فطر پس از یک ماه عبودیت و عبادت مؤمنان روزه دار در مهمانی خدا فرا می رسد و مردم شهرها و روستاهای ایران نیز مانند؛ دیگر مسلمانان جهان این روز مبارک را با برپایی آداب و رسوم و سنن خاص خود با شکوه فراوان گرامی می دارند. در تمام کشور وداع عاشقان حضرت حق فضای کشور را عطرآگین می سازد و مؤمنان تلاش می کنند در مراسم وداع با ذکر مناجات و ریختن اشک از برکات الهی هرچه بیشتر بهره مند شوند.
معمولاً مردم از چند روز قبل از عید فطر با چراغانی کردن سر در مساجد، حسینیه ها، ادارات، مراکز دولتی و خصوصی، معابر، میادین، بازارها و خانه ها، خانه تکانی، خرید نیازمندیهای نو اعم از: لباس نو برای بچه ها، هدایا برای نزدیکان، اثاثیه نو برای منزل و شیرینی و میوه به استقبال این عید بزرگ می روند. در برخی نقاط که ماه قابل رؤیت است مردم در آخرین شب از ماه مبارک رمضان در نقطه ای بلند به افق چشم می دوزند تا با رؤیت هلال ماه شوال با ماه رمضان وداع کنند. آنها در این شب تا به صبح در مساجد و تکایا و حسینیه ها احیا می دارند و تا اذان صبح به اقامه نماز، ذکر مناجات و استغفار می پردازند. نماز عید فطر نیز، اگرچه واجب نیست اما به دلیل استقبال همگان به ویژه آنان که موفق به روزه گرفتن شده اند، در مساجد و بقاع متبرکه هر چه باشکوه تر برگزار می شود.
سخن پایانی:
در پایان از خداوند متعال خواستاریم که ما را جزء روزه داران واقعی این ماه عزیز قرار دهد انشاءالله
Share/Save/Bookmark