امتیاز مثبت
۰
 
تحلیل و بررسی دکتر کاوند نسبت به کتاب تاریخ قرآن تئودور نولدکه
معاون پژوهشی و فناوری دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم کتاب «تاریخ قرآن تئودور نولدکه» را در بوته تحلیل و بررسی قرار داد.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۵ تير ۱۳۹۹ ساعت ۱۵:۲۷
کد مطلب: 11018
 
 
به گزارش ایحا، دکتر علیرضا کاوند، معاون پژوهشی و فناوری دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم کتاب (قراءة نقدية في (تاريخ القرآن)، للمستشرق ثيودور نولدكه) نوشته حسن علي حسن مطر الهاشمي را مورد بررسی قرار داد که متن آن به این شرح است:
    کتاب تاریخ قرآن مستشرق آلمانی تئودور نولدکه که چندین دوره را پشت سر گذاشته است، در ابتدا یک رساله دکتری بود که در سال ۱۸۵۶ در یک جلد به زبان لاتین نوشته شد که در آن پدیده وحی و شخصیت پیامبر اکرم آمده بود و ترتیب نزول قرآن از نظر زمانی بحث شده بود و سپس پس از چهار سال به زبان آلمانی ترجمه شد و پس از آن برخی اصلاحات اساسی در آن انجام گرفت و در سال ۱۸۶۰ منتشر شد.
    وی اینکار را کاری ناتمام و عجولانه دانست و ترجیح داد که به سرعت آن را تکمیل کند.
    تا اینکه تقریباً نیم قرن بعد یعنی در سال ۱۸۹۸ ناشر از او سوال کرد که آیا او می‌خواهد نسخه دوم را تولید کند یا نه و چرا نتوانسته اثر را به گونه ای ارائه دهد که مناسب باشد. وی ترجیح داد این کار را به عهده شاگرد خودش قرار دهد.
    شاگرد او فردریش شوالی این کار را تحویل گرفت و ادامه داد بنابراین او کار را در حد توان خود انجام داد اما با این حال به جهت اینکه ادامه کار این چاپ دوم ، با آقای شوالی بود، نولدکه راضی نشد. چاپ دوم جلد اول عملا مشترک بین نولدکه و شوالی بود. خود شوالی نیز جلد دومی را نیز به آن اضافه کرده بود.   پس از مرگ زودرس شوالی، برگشتراوسر و  اتو پرتزل، پس از اضافه کردن جلد سوم، نسخه کامل این کتاب را ارائه دادند.
    بدین ترتیب این کتاب در سال ۱۹۳۵ میلادی با در 3 جلد منتشر شد که ۵ سال پس از درگذشت تئودور نولدکه  بوده است
    بنابراین کتاب تاریخ قرآن نولدکه کاری شخص نبوده بلکه اثری است که توسط یک موسسه شرقی متعلق به مکتب نولدکه انجام شده است و سه نسل پی درپی از شاگردان و هم‌تیمی‌های او با او همکاری کرده‌اند.
     در اینجا لازم به ذکر است که در انتقاد نسبت به این کتاب بیان کنیم که اولین نسخه عربی این کتاب به وسیله جرج تامر با حمایت بنیاد کنراد آدناور آلمان منتشر شد که حسن علي حسن مطر الهاشمي در نقد خود به این کتاب تکیه کرده. این مطالعه انتقادی مطر الهاشمي بیش از دو عنوان ندارد. صرفاً دو موضوع را مورد بررسی قرار داده: یکی مفهوم وحی و دیگری ترتیب نزول آیات و سور قرآن
    بنابراین در این مطالعه به بررسی پدیده نزول و ترتیب نزول  سوره های قرآن از نگاه نولدکه پرداخته شده و هر یک در یک فصل مستقل بحث شده.
    به جهت اینکه پروفسور تئودور نولدکه یکی از قطب ها و ارکان مستشرقان به حساب می‌آید و شیخ مستشرقان آلمانی  و استاد آنهاست،  فصل دیگری را اضافه کرده که در آن مفهوم شرق شناسی و تاریخ و مکاتب و اهداف آن را با بیان جایگاه و موضع آقای نولدکه اشاره کرده تا ورودی بحث وی و مطالعه اش باشد. این رویکرد در این پژوهش، تحلیل انتقادی و با گرایش تاریخی و کلامی به صورت ترکیبی است. همچنان که می دونیم، تحقیقات در مورد پدیده وحی بسیار قدیمی است همانطور که بیان ترتیب نزول سور قرآن کریم نیز بحثی بسیار قدیمی است؛ با این حال تنها پس از عصر رنسانس و شکل گیری گرایش مادی و ماتریالیستی حاکم بر غرب بود که به حقیقت وحی از زاویه استشراق مادی و علمی و سکولاریستی نگریسته شد و یکی از علل و پیامدهای شورش علیه خود کلیسا همین مسئله بود که در واقع اعمال پیشین بدخواهانه و ناصحیح خود کلیسا علیه اهل علم و دانشمندان زمینه‌ساز این تقابل بود. در مورد ترتیب نزول سوره های قرآنی باید گفت که بحث این ترتیب به صدر اول اسلام برمی‌گردد و اعتقاد مسلمانان به همین مساله است. همانطور که در مصحف امام علی علیه السلام و همچنین در ترتیب مصحف منسوب به ابن عباس می بینیم.
    تلاشهای خاورشناسان در این زمینه به نیمه اول قرن نوزدهم بر می گردد که بیشتر آنها مبتنی بر رویکرد ذهنی عقلی و تحلیلی و اجتهادی است. در این زمینه تلاش تئودور نولدکه مبتنی بر منابع پیشین و کهن اسلامی و شرقی است. پدیده وحی یکی از مباحثی است که ذهن همواره به آن مشغول بوده است. از این رو گرایش های گوناگونی در این زمینه وجود داشته و با گذشت زمان، اشکال و صور مختلفی به خود گرفته تا این که در سده های گذشته به شکل نهایی خود رسیده است خصوصاً با توجه به وحی نازله بر خاتم انبیاء پیامبر اکرم (ص)، که در زبان مستشرقان و روشنفکران و مسلمانان نواندیش تاثیر گرفته از آنها، این مساله بسیار مهم شده است.
    از آنجا که این تلاش‌ها و پژوهش‌های مستشرقان در پشت پرده بی‌طرفی صورت گرفته و ظاهر آن بی‌طرفی بوده و در باطن آن طرفداری و جانبداری از جناح یا اندیشه ای خاص بوده است و در نسل های مسلمان بعدی نیز اثر گذاشته است، بنابراین اهمیت این بحث حاضر به حدی است که نباید از آن به هیچ وجه غفلت نمود.  شناخت ترتیب نزول فواید بسیار زیادی دارد و می‌توان از نظر تاریخی کلامی و از نظر فقهی به آن پرداخت.
    اگر به این مسئله برسیم که این سوره یا آن سوره در دوره ای خاص نازل شده و قبل یا بعد از فلان سوره نازل شده است قطعاً درک می کنیم بسیاری از حقایقی را که برای ما درک آن سخت است
    قطعاً از طریق شناخت تاریخ و روز و ساعتی که سوره در آن نازل شده است می‌توانیم به چنین شناختی برسیم و این مسئله بسیار مهم است و البته  دارای پیچیدگی است که چنین تحقیقاتی  از حقایق آنها پرده بر می دارد.
ساختار بحث مطر الهاشمی در  این کتاب به شکل سه فصل و یک خاتمه است
    فصل اول درباره جایگاه نولدکه در مطالعات استشراقی و قرآنی است که در آن شرق شناسی را به صورت تاریخی مورد بحث و بررسی قرار داده و به اهداف و مکاتب آن پرداخته. همراه با ذکر روش‌های مستشرقان و مهمترین کارهای قرآنی مستشرقان که در نهایت به آقای نولدکه ختم می شود.
    فصل دوم درباره پدیده وحی است با عنوان پدیده وحی از نظر نولدکه که در آن به مفهوم وحی و توسعه و تطور و تحول مفهومی و معنایی آن در فضای غرب می پردازد. به طور کلی به نظریه نولدکه در زمینه واقعیت وحی به شکل عمومی  پرداخته و اینکه نسبت به مسئله وحی نازل بر پیغمبر اکرم (ص) به شکل خاص چه نگاه و رویکردی داشته است.
    فصل سوم درباره ترتیب زمانی نزول قرآن کریم است با عنوان نظریه نولدکه درباره ترتیب زمانی نزول قرآن.
در این فصل به مهمترین نظرات مسلمانان و مستشرقان در زمینه ترتیب نزول قرآن پرداخته شده که در نهایت نظریه نولدکه را مورد بررسی قرار داده و آن را با نظریه مهندس مهدی بازرگان در زمینه ترتیب سوره های قرآن، از حیث بی طرفی و مصونیت از تاثیر از ناحیه روایت تاریخی، مقایسه کرده و  در نهایت به این نتیجه رسیده که کار و تلاش نولدکه و تیمش، موفق و شایسته نبوده است.
Share/Save/Bookmark